اگر تصور می‌کنید که بعد از ارتودنسی می‌توانید با خیالی راحت غذا بخورید و دیگر دغدغه ای از برگشت‌دندان به جایگاه اولیه نداشته باشید، باید بگوییم که سخت در اشتباه هستید. حتی بعد از درمان ارتودنسی و قرار گرفتن دندان‌ها و فک در جای مناسب، همچنان دندان‌ها تمایل زیادی به برگشت به جایگاه قبلی خودشان دارند. اینجاست که نگهدارنده ارتودنسی مانند یک راه نجات، می‌تواند نقش مهمی را برای نگه داشتن دندان‌ها در موقعیت صحیح داشته باشد. ریتینرهای ارتودنسی وظیفه مهمی برای نگه داشتن دندان‌ها در موقعیت صحیح تا زمانی که استخوان‌ها و لثه‌ها با تغییرات جدید سازگار شده‌اند، طراحی می‌شوند و استفاده از آنها به صورت موقتی است.
نگهدارنده ارتودنسی چیست؟
نگهدارنده یا ریتینر ارتودنسی (orthodontic retainers)، وسیله‌ای دندانپزشکی است که به صورت سفارشی برای دندان‌های شما ساخته می‌شود. هدف اصلی این وسیله، ثابت نگه داشتن دندان‌ها در موقعیت جدید و بی‌نقص آنها پس از برداشتن ارتودنسی شفاف یا ارتودنسی ثابت دندانی است. دندان‌ها پس از حرکت، تمایل طبیعی برای بازگشت به جایگاه قبلی خود دارند و ریتینر از این مشکل جلوگیری می‌کنند. از همین جهت، نگهدارنده بعد از ارتودنسی یک وسیله ضروری است که همه افراد پس از درمان باید از آن استفاده کنند.
نگهدارنده‌های ارتودنسی چه شکلی هستند؟
برخلاف انواع ارتودنسی‌های ثابت فلزی و شفاف، نگهدارنده‌ها وسایل ساده‌تری هستند که می‌توانند در جای خود ثابت یا متحرک باشند. نگهدارنده بعد از ارتودنسی بسیار راحت‌تر از ارتودنسی روی دندان قرار می‌گیرد. حتی می‌توانید از آنها برای مدت زمان مشخص شده استفاده کنید تا از موفقیت کامل در تغییر موقعیت دندان‌ها برای بهبود عملکرد دهان و بهبود زیبایی، اطمینان داشته باشید. ریتینرها معمولا در همان روزی که دستگاه ارتودنسی برداشته می‌شود، قرار داده می‌شوند. با این حال، در صورت مشاهده جابجایی یا تغییرات قابل توجه دندان در معاینات بعدی، می‌توان آنها را در تاریخ دیگری قرار داد.
عملکرد ریتینرها بعد از ارتودنسی
عملکرد ریتینر ارتودنسی جلوگیری از برگشت دندان بعد از ارتودنسی است. زمانی که درمان ارتودنسی تمام شده و بریس‌ها برداشته می‌شوند، معمولا دندان‌ها سعی می‌کنند که به موقعیت طبیعی خود بازگردند. اینجاست که نگهدارنده بعد از ارتودنسی، به عنوان یک وسیله نجات بخش وارد عمل می‌شود و باعث می‌شود تا دندان‌ها در جای خود ثابت شوند و موقعیت جدید خود را به بهترین شکل حفظ کنند. این نگهدارنده‌ها با وارد کردن فشار همیشگی به دندان‌ها، اجازه حرکت کردن آنها را نمی‌دهند. این کار تا زمانی که لثه، دندان‌ها و الیاف و رباط‌ها با ساختار جدید عادت کنند، انجام می‌شود.
چرا استفاده از نگهدارنده بعد از ارتودنسی ضروری است؟
بسیاری از بیماران تصور می‌کنند با برداشتن بریس‌ها، دندان‌ها برای همیشه در جای خود ثابت می‌مانند. اما علم دندانپزشکی چیز دیگری می‌گوید. دندان‌های ما توسط شبکه‌ای از الیاف و رباط‌های پریودنتال در استخوان فک نگه داشته می‌شوند. در طول درمان ارتودنسی، این رباط‌ها کشیده و فشرده شده‌اند تا دندان حرکت کند.
با این حال واقعیت اینجاست که این بافت‌ها دارای نوعی حافظه الاستیک هستند و ماه‌ها زمان می‌برد تا در موقعیت جدید خود تثبیت شوند. علاوه بر این، با افزایش سن، دندان‌ها به طور طبیعی به سمت جلو متمایل می‌شوند. اگر از نگهدارنده بعد از ارتودنسی استفاده نکنید، نتیجه زحمات و هزینه‌های چند ساله شما برای پرداخت قیمت الاینر شفاف و سایر خدمات ارتودنسی، هدر خواهد رفت.
انواع نگهدارنده بعد از ارتودنسی
نگهدارنده بعد از ارتودنسی دارای انواع مختلفی هستند و می‌توان آنها را به دو گروه نگهدارنده‌های ثابت و متحرک تقسیم بندی کرد. انتخاب بهترین نوع ریتینر بعد از ارتودنسی باید بر اساس نظر پزشک شما و متناسب با نیاز دندان و فکتان باشد. با این حال، اولین قدم این است که با آنها آشنایی کامل داشته باشید:
1. نگهدارنده ارتودنسی ثابت
نگهدارنده‌های ثابت، یکی از انواع نگهدارنده بعد از ارتودنسی هستند که از جنس فلز یا فایبرگلاس می‌باشند. این نوع نگهدارنده‌ها در پشت دندان قرار می‌گیرند و قابل مشاهده نیستند. بسته به نیاز بیمار می‌توان آنها را در ابعاد کوچک تا بزرگ استفاده کرد و امکان اجرای آنها روی یک یا چند دندان وجود دارد. مزیت اصلی نگهدارنده‌های ثابت این است که بیمار نیازی به نگرانی در مورد نگهداری از آنها ندارد و از طرفی همین که قابل جابجایی نیستند، راحتی بیشتری را برای بعضی از بیماران ایجاد می‌کنند. با این حال، این نوع نگهدارنده‌ها برای بررسی چسبندگی مناسب به دندان، نیاز به معاینات مکرر توسط متخصص ارتودنسی دارند.
انواع نگهدارنده ثابت ارتودنسی
تنها نوع نگهدارنده ثابت ارتودنسی، نگهدارنده باند شده است. این نوع نگهدارنده روی دندان‌ها چسبانده می‌شود و قابل مشاهده از بیرون نیست. مزیت آن این است که نیازی به یادآوری استفاده از این نگهدارنده ندارید؛ زیرا تمام وقت در پشت دندان شما قرار گرفته و در حال فشار آوردن به آن است. با این حال، باید زمان بیشتری را صرف تمیز کردن اطراف آن کنید و اگر شل شود، باید به پزشک مراجعه کنید.
2. نگهدارنده ارتودنسی متحرک
اکثر بیماران بعد از اتمام درمان ارتودنسی نگهدارنده‌های متحرک ارتودنسی را انتخاب می‌کنند. این نگهدارنده‌ها به شکل پلاک‌های شفاف سفارشی شده هستند که روی کل قوس دندانی قرار می‌گیرند.در ابتدای درمان توصیه می‌شود تا حد امکان از این نگهدارنده‌ها استفاده کنید و فقط برای غذا خوردن یا تمیز کردن روزانه آنها را از دهان خارج کنید؛ اما پس از چند هفته یا چند ماه، می‌توان زمان استفاده را تغییر داد و فقط شب‌ها از آنها استفاده کرد.
اگرچه در ابتدا ممکن است استفاده از آنها کمی ناراحت کننده باشد، اما بسیار موثر هستند و می‌توانند از برگشت نتایج ارتودنسی جلوگیری کنند. فراموش نکنید که نگهدارنده‌های متحرک شبیه به ارتودنسی شفاف هستند، اما عملکرد آنها تا حدودی متفاوت است.
انواع نگهدارنده متحرک ارتودنسی
خود نگهدارنده‌های متحرک ارتودنسی به گروه‌های مختلفی تقسیم بندی می‌شوند. بسته به نیاز و نظر پزشک، می‌توان از هر یک از این نگهدارنده‌ها استفاده کرد:
- نگهدارنده ارتودنسی وکیوم فرم داده شده
این نوع نگهدارنده، شفاف است و به صورت متحرک و پاره وقت در طول روز استفاده می‌شود. هرگز نباید با نگهدارنده وکیوم فرم داده شده غذا بخورید و بنوشید. شاید در ابتدا فشار نسبتا زیادی به دندان‌ها در اثر استفاده از این نگهدارنده وارد شود، اما پس از چند ساعت و چند روز دیگر هیچ احساس بدی ناشی از استفاده از آن ندارید.
- نگهدارنده ارتودنسی هاولی
نگهدارنده ارتودنسی هاولی، یکی دیگر از انواع نگهدارنده متحرک است که با ترکیب قطعه پلاستیکی و سیم فلزی، ساخته می‌شود. در این نوع نگهدارنده یک سیم فلزی نازک از روی دندان‌های جلویی شما عبور می‌کند تا آنها را در موقعیت خود نگه دارد. این نگهدارنده ممکن است در اولین استفاده کمی روی گفتار شما تاثیر بگذارد، اما این به سرعت با گذشت زمان بهبود می‌یابد.
مزایای استفاده از نگهدارنده بعد از ارتودنسی دندان‌ها
دندان های شما مدام در حال جابجایی هستند. حتی بدون اینکه متوجه شوید ممکن است بعد از ارتودنسی دندان ها، مجددا آنها حرکت کنند و به جایگاه قبلی خود بازگردند. نگهدارنده بعد از ارتودنسی از این مشکل جلوگیری می‌کند و مزایای زیر را در اختیار قرار می‌دهد.
✅ جلوگیری از بازگشت دندان‌ها: نگهدارنده ارتودنسی مانع از حرکت دندان‌ها به سمت موقعیت نامرتب و کج اولیه می‌شود.
✅ حفظ سرمایه‌گذاری مالی و زمانی: ریتینر ارتودنسی نتیجه سال‌ها استفاده از بریس و هزینه‌های انجام شده برای درمان ارتودنسی را تضمین و حفظ می‌کند.
✅ تثبیت استخوان و بافت لثه: این وسیله به استخوان فک، لثه‌ها و رباط‌های پریودنتال زمان می‌دهد تا خود را با موقعیت جدید دندان‌ها سازگار کرده و محکم شوند.
✅ کمک به حفظ بهداشت دهان: با ثابت نگه داشتن دندان‌ها به وسیله نگهدارنده مسواک زدن و نخ دندان کشیدن آسان‌تر انجام می‌شود که خطر پوسیدگی را کاهش می‌دهد.
✅ حفظ بایت (تراز فک) صحیح: نگهدارنده ارتودنسی ثابت و متحرک از جابجایی فک‌ها و دندان‌ها که می‌تواند منجر به مشکلات جویدن یا درد مفاصل فک شود، جلوگیری می‌کند.
✅ حفظ اصلاحات گفتاری: با ثابت نگه داشتن فرم صحیح قوس دندانی، از بازگشت مشکلات گفتاری ناشی از نامرتبی دندان‌ها جلوگیری می‌کند.
مدت زمان استفاده از نگهدارنده ارتودنسی
حداقل یا حداکثر زمانی برای استفاده از نگهدارنده بعد از ارتودنسی وجود ندارد. مدت زمان درمان می‌تواند برای هر فرد بیشتر یا کمتر باشد. عملکرد ریتینرهای ارتودنسی جلوگیری از حرکت مجدد دندان‌ها است و همین موضوع ایجاب می‌کند که حداقل 3 تا 6 ماه اول بعد از درمان ارتودنسی، این نگهدارنده‌ها به صورت طولانی مدت استفاده شوند و پس از آن می‌توان فقط هنگام خواب و یا در شرایط خاص از آن استفاده کرد.
بنابراین، این به متخصص ارتودنسی بستگی دارد که در چه مرحله‌ای، متوجه تثبیت خوب در لثه، فک و دندان‌ها شود. هر زمانی که دیگر خط جابجایی دندان‌ها در لثه و استخوان فک پایین وجود نداشته باشد، زمان طلایی برای عدم استفاده از نگهدارنده ارتودنسی است. در برخی موارد، ریتینرها را می‌توان برای مدت طولانی یا در صورت تمایل بیمار، برای همیشه استفاده کرد. هنگامی که بهداشت دهان و دندان کافی باشد، مشکلی برای ثابت نگه داشتن ریتینرها به عنوان بخشی از ساختار دهان وجود ندارد و لبخند را به طور دائم در موقعیت صحیح خود نگه می‌دارد.
نحوه مراقبت صحیح از ریتینر ارتودنسی یا نگهدارنده بعد از ارتودنسی
نگهدارنده بعد از ارتودنسی زمانی موثر است که به صورت صحیح و مطابق با نیاز استفاده شود. به طور کلی، ریتینرها می‌توانند تا سال‌ها دوام بیاورند و زیبایی لبخند شما را حفظ کنند؛ به شرطی که بتوانید به درستی از آنها نگهداری کنید.
🔵 تمیز کردن روزانه: ریتینر شما مانند دندان‌هایتان به توجه روزانه نیاز دارد، زیرا باکتری‌ها می‌توانند روی ریتینر کثیف رشد کنند. هنگام مسواک زدن، نگهدارنده‌های ارتودنسی را نیز تمیز کنید.
🔵 نگهداری ایمن: گم کردن یا آسیب رساندن به ریتینر آسان است؛ اما برای محافظت از دندان‌های خودتان باید مراقب باشید. همیشه ریتینر را در جعبه محافظ خود قرار دهید. نگهداری ایمن، ریتینرها را تمیز نگه می‌دارد و خطر شکستن یا گم شدن را به حداقل می‌رساند. پس هر زمانی که از نگهدارنده استفاده نمی‌کنید، آن را در جعبه مخصوص قرار دهید.
🔵 پرهیز از آب گرم و حرارت بالا: برای تمیز کردن و یا هنگام خوردن نوشیدنی‌های داغ مانند چای، مراقب باشید که دما به نگهدارنده شما نرسد. حرارت بالا، می‌تواند باعث تغییر شکل و کاهش عمر مفید نگهدارنده‌های ارتودنسی شود.
🔵 دوری از الکل و مواد سفیدکننده: این مواد شیمیایی می‌توانند به ریتینر آسیب برسانند و در صورت بلعیدن ممکن است مضر باشند. از تمیز کردن نگهدارنده ارتودنسی خود با این ترکیبات خودداری کنید.
🔵 حمل کردن ایمن: هنگام قرار دادن یا برداشتن ریتینر، به آرامی از هر دو دست استفاده کنید تا از فشار یا خم شدن ریتینر ارتودنسی جلوگیری شود.
🔵 معاینات منظم: با گذشت زمان، نگهدارنده‌ها می‌توانند فرسوده شوند یا ممکن است به خوبی روی دندان‌ها قرار نگیرند. اگر احساس می‌کنید نگهدارنده شما دیگر مانند ابتدا روی دندان‌ها قرار نمی‌گیرد، با متخصص ارتودنسی خود مشورت کنید.
راهنمای تمیز کردن نگهدارنده ارتودنسی
نحوه تمیز کردن نگهدارنده ارتودنسی بسته به نوع متحرک یا ثابت بودن آنها متفاوت است. هر بار بعد از غذا و به خصوص قبل از خواب که در حال مسواک زدن دندان‌های خودتان هستید، باید ریتینر ارتودنسی را نیز به درستی تمیز کنید.
نحوه تمیز کردن ریتینر متحرک
ریتینرهای متحرک به طور جداگانه و پس از خارج کردن از دهان، تمیز می‌شوند. کافیست که آنها را قبل از مسواک زدن از دهان خارج کنید با مسواک، آب و مواد شوینده ملایم بشویید. هر گونه آلودگی، لک و ذرات غذا باید از میان این نگهدارنده‌ها پاکسازی شوند.
نحوه تمیز کردن ریتینر ثابت
در مورد ریتینرهای ثابت، مهم است بدانید که در نقطه دقیقی که سیم‌ها در دندان‌ها قرار می‌گیرند، خطر بالای تجمع باکتری وجود دارد و خطر تشکیل بیوفیلم باکتریایی نیز زیاد است. این ناحیه باید هنگام مسواک زدن مورد توجه بیشتری قرار بگیرد تا از حذف کامل باکتری‌ها و بقایای مواد غذایی اطمینان حاصل شود.
اگر ریتینر گم شد یا شکست چه کنیم؟
گم شدن یا شکستن ریتینر متحرک یکی از شایع‌ترین اتفاقات است. همچنین برای نگهدارنده ارتودنسی ثابت نیز احتمال باز شدن چسب‌ها وجود دارد. در این شرایط باید زمان را غنیمت بشمارید و به متخصص ارتودنسی در تهران مراجعه کنید. دندان‌ها می‌توانند در عرض چند روز شروع به حرکت کنند. بلافاصله با متخصص ارتودنسی خود تماس بگیرید تا در اسرع وقت ریتینر جدیدی برای شما قالب‌گیری و ساخته شود یا سیم ثابت شما ترمیم گردد.
جمع‌بندی
درمان ارتودنسی یک سرمایه‌گذاری بزرگ از نظر زمانی و مالی است. نگهدارنده بعد از ارتودنسی، بیمه‌نامه این سرمایه‌گذاری است. بدون استفاده مداوم و صحیح از ریتینرها، خطر بازگشت دندان‌ها به حالت کج و نامرتب اولیه بسیار بالاست. با رعایت بهداشت، استفاده منظم طبق دستور پزشک و نگهداری صحیح از این وسایل، می‌توانید تا پایان عمر از لبخند زیبا و بی‌نقص خود لذت ببرید. اگر نیاز به مشورت برای استفاده از نگهدارنده ارتودنسی ثابت و متحرک دارید،
سوالات متداول
- آیا می‌توانم با نگهدارنده متحرک غذا بخورم؟
خیر. هرگز نباید با ریتینرهای متحرک غذا بخورید. جویدن غذا باعث شکستن پلاستیک و تغییر شکل سیم‌های آن می‌شود. همچنین مصرف مایعات داغ یا رنگی (مثل چای و قهوه) با ریتینر شفاف باعث آسیب به آن می‌شود.
- آیا استفاده از ریتینر درد دارد؟
در چند روز اول پس از قرار دادن ریتینر، احساس فشار و کمی ناراحتی کاملا طبیعی است. این حس شبیه به روزهای اول ارتودنسی است اما بسیار خفیف‌تر بوده و پس از چند روز برطرف می‌شود. اگر درد شدید بود، باید به پزشک مراجعه کنید تا ریتینر تنظیم شود.
- هزینه نگهدارنده ارتودنسی چقدر است؟
هزینه ریتینرها بسته به نوع آنها (ثابت، هاولی یا شفاف) و همچنین تعرفه کلینیک متفاوت است. معمولا هزینه ریتینرهای اولیه در قرارداد کلی ارتودنسی محاسبه می‌شود، اما در صورت گم شدن یا شکستن، باید هزینه ساخت مجدد آن را بپردازید.
- ریتینر من بوی بدی گرفته است، چه کار کنم؟
بوی بد به دلیل تجمع باکتری‌ها و پلاک است. برای رفع آن، ریتینر را با یک مسواک نرم و صابون مایع ملایم بشویید و سپس آن را به مدت ۱۵ الی ۲۰ دقیقه در محلول آب ولرم و قرص شستشوی دندان مصنوعی قرار دهید.
- اگر یک هفته از نگهدارنده ارتودنسی استفاده نکنم، چه می‌شود؟
دندان‌ها ممکن است در همین مدت کوتاه کمی جابجا شوند. در این حالت وقتی دوباره ریتینر را در دهان می‌گذارید، احساس تنگی و فشار زیادی خواهید کرد. اگر ریتینر اصلاً در جای خود قرار نگرفت، یعنی دندان‌ها زیاد حرکت کرده‌اند و باید به ارتودنتیست مراجعه کنید.
