دوران بارداری یکی از شگفتانگیزترین مراحل زندگی هر زنی است. تغییرات هورمونی گسترده و افزایش وزن تدریجی فشار زیادی به اندامهای حرکتی به خصوص مفصل زانو وارد میکند. از همین جهت بخشی از درد زانو در بارداری، طبیعی است. به هر حال بدن شما دچار اضافه وزن شده و همین وزن زیاد به زانو فشار زیادی وارد میکند؛ اما درد پا در بارداری موضوعی نیست که نتوانید آن را حل کنید. با رعایت یک سری نکات تغذیهای، نرمش کردن و کنترل وزن در دوران بارداری، میتوانید این دردها را کنترل کنید. در ادامه مقاله قصد داریم دقیقتر در مورد علت زانو درد در بارداری و نحوه کنترل آن با شما صحبت کنیم.
درد زانو در بارداری طبیعی است یا نشانه مشکل خاصی است؟
در اکثر مواقع، احساس درد، کشیدگی و خستگی در زانوها کاملا طبیعی و ناشی از تغییرات فیزیولوژیک بدن در دوران بارداری است. شل شدن رباطها تحت تاثیر هورمونها و تحمل وزن اضافه توسط زانو، باعث ایجاد درد میشود. ولی اگر درد زانو در حاملگی بسیار شدید و ناگهانی آغاز شده، به طوری که امکان انجام یک سری امور را به شما نمیدهد باید حتما به پزشک مراجعه کنید. زانو درد همراه با تورم شدید، قرمزی، گرمی و ناتوانی کامل در راه رفتن، طبیعی نیست و نیاز به بررسی پزشک دارد.
درد زانو در بارداری چه علائمی دارد؟
درد زانو در دوران بارداری برای همه افراد علائم یکسانی را ندارد. برخی از بانوان باردار تجربه خشکی مفصل زانو دارند و نمیتوانند زانوی خودشان را خم و راست کنند؛ برخی از بانوان نیز از درد و احساس سنگینی شکایت دارند. به طور کلی، نشانههای درد مفصل در این دوران شامل موارد زیر هستند:
- درد هنگام راه رفتن و بالا رفتن از پله
- درد هنگام نشستن و برخاستن
- خشکی و گرفتگی مفصل زانو
- تورم و احساس سنگینی در زانو
- احساس درد در بالا، پایین و پشت زانو
- گرفتگی عضلات ران و ساق پا

زانو درد در بارداری نشانه چیست؟
علت زانو درد در بارداری تحت تاثیر فاکتورهای مختلفی است. شناخت دلایل اصلی ایجاد این مشکل در این دوران به شما کمک میکند تا درک بهتری از شرایط داشته باشید. مهمترین دلایل در زانو در بارداری عبارتند از:
| علت اصلی ایجاد درد زانو در بارداری | بازه زمانی شایع در بارداری | شدت و نوع احساس درد |
| تغییرات هورمونی (ریلکسین) | اوایل بارداری (سه ماهه اول) | مبهم، همراه با احساس شلی و ناپایداری مفصل |
| افزایش وزن و تغییر مرکز ثقل | اواخر بارداری (سه ماهه دوم و سوم) | تیز یا مبهم هنگام راه رفتن یا بالا رفتن از پله |
| جمع شدن مایعات اطراف زانو و تورم | ماههای پایانی (ماه هفتم تا نهم) | احساس سنگینی، تیر کشیدن و تورم در اطراف مفصل |
1. افزایش وزن و فشار آمدن زیاد به زانو
با رشد جنین و افزایش حجم مایع در بدن، وزن مادر در دوران بارداری به صورت طبیعی بالا میرود. هر کیلوگرم اضافه وزن فشاری چندبرابری هنگام پیادهروی یا بالا رفتن از پله به مفاصل وارد میکند. این بار اضافه غضروفها را تحت فشار مداوم قرار داده و باعث خستگی عضلانی و ایجاد زانو درد شدید در بارداری بهویژه در سه ماهه دوم و سوم میشود.
۲. تغییرات هورمونی و شل شدن رباطها (هورمون ریلکسین)
ترشح هورمون ریلکسین در دوران بارداری باعث شل شدن بافتها و رباطهای لگن برای تسهیل زایمان میشود، اما این هورمون تمام مفاصل بدن را تحت تاثیر قرار میدهد. کاهش پایداری و ثبات رباطهای نگهدارنده زانو باعث لغزش مفصل هنگام راه رفتن میشود. همین ناپایداری، اصلیترین علت زانو درد در اوایل بارداری و تداوم آن تا ماههای پایانی است.
۳. تغییر مرکز ثقل بدن و تحول در نحوه راه رفتن
زمانی که شکم مادران باردار به سمت جلو متمایل میشود، مرکز ثقل بدن نیز به سمت جلو جابجا میشود. مادر برای حفظ تعادل، مجبور است که شیوه ایستادن و راه رفتن خود را تغییر دهد. این تغییر فشار روی زانو را از مسیر طبیعی خارج کرده و باعث ایجاد فشار مضاعف به مفاصل و ستون فقرات میشود. به همین علت، درگیری همزمان با درد لگن و زانو در بارداری و یا تجربه درد کمر و زانو در بارداری در این دوران بسیار شایع است.
۴. تورم بافتهای اطراف مفصل به علت جمع شدن مایعات
مایعات بدن و خون در دوران بارداری به علت نیروی جاذبه در اندامهای تحتانی و اطراف مفصل تجمع پیدا میکند. محبوس شدن این مایعات، علت درد و ورم زانو در بارداری است و فشار داخلی کپسول مفصلی را افزایش میدهد. در این شرایط، حس سنگینی و خشکی صبحگاهی مفصل زانو رخ میدهد. در اکثر مواقع این موضوع علت بروز درد پشت زانو در بارداری به خصوص بعد از ایستادنهای طولانی است.
۵. کمبود ویتامینها و مواد معدنی ضروری (کلسیم و ویتامین D)
جنین برای تشکیل استخوانهای خود کلسیم و مواد مغذی را از ذخایر بدن مادر جذب میکند. در صورت عدم دریافت کافی کلسیم، ویتامین D و منیزیم از طریق تغذیه یا مکملها، تراکم استخوانها و غضروفهای مادر کاهش پیدا میکند. این موضوع علاوه بر ایجاد گرفتگی شدید عضلانی، از دلایل مهم درد پا از زانو به پایین در بارداری و ضعف ساختاری مفصل محسوب میشود.
۶. تشدید مشکلات و آسیبدیدگیهای قبلی مفصل
خانمهایی که قبل از بارداری سابقه آسیب به مینیسک، کشیدگی رباط، نرمی غضروف کشکک یا انحراف زانو داشتهاند، در دوران بارداری بیشتر دچار چالش میشوند. اضافه وزن ناگهانی و شل شدن رباطها، صدمات قدیمی و آسیبهای خاموش زانو را دوباره فعال کرده و باعث بروز علت زانو درد شدید در بارداری در این افراد میشود.

درد زانو در اوایل بارداری نشانه چیست؟
درد زانو در ماه اول بارداری تا سه ماهه اول، نشان دهنده واکنش بدن به تغییرات هورمونی ناگهانی به ویژه افزایش ترشح هورمون پروژسترون و ریلکسین است. این هورمونها با شل کردن رباطها و بافتهای همبند، آمادگی بدن را بالا میبرند؛ اما همزمان ثبات مفصل زانو را کاهش میدهند. تغییرات سریع متابولیسم، خستگی عمومی و جمع شدن آب بدن در مفصل از دیگر دلایلی است که نشان میدهد علت زانو درد در اوایل بارداری فرآیندی کاملا فیزیولوژیک و طبیعی است.
آیا زانو درد در ماه اول و سه ماه اول بارداری طبیعی است؟
زانو درد سه ماه اول بارداری و احساس ناپایداری، کشیدگی و درد خفیف زانو در ماههای اول بارداری طبیعی هستند. در این بازه زمانی، بدن با شرایط جدید سازگار میشود و تغییرات هورمونی ساختار مفصل را نرمتر میکنند. البته علت زانو درد شدید در اوایل بارداری همراه با تورم یا قرمزی باید توسط پزشک بررسی شود؛ ولی درد خفیف و قابل تحمل طبیعی است.
علت زانو درد در اواخر بارداری چیست؟
در ماههای پایانی بارداری، فشار زیادی به مفاصل وارد میشود. افزایش وزن جنین، حجم مایع و جابجایی مرکز ثقل بدن باعث میشود فشار زیادی به غضروف کشکک و رباطهای زانو وارد شود. از طرفی تاثیر هورمونهای ریلکسین و فشار بیشتر به عصب سیاتیک عامل اصلی برای ایجاد زانو درد در ماه نهم بارداری هستند.
زانو درد در ماه هفتم، هشتم و نهم بارداری
در سه ماهه سوم، یعنی ماه هفتم، هشتم و نهم بارداری، بیشترین میزان افزایش وزن مادر و جنین رخ میدهد. در این مرحله، جمع شدن آب باعث ورم پا و تغییر شکل راه رفتن برای حفظ تعادل، فشار زیادی را به زانوها وارد میکند. به همین خاطر بسیاری از مادران باردار تجربه زانو درد ماه هفتم بارداری را شدیدتر از ماههای قبل توصیف میکنند و به مرور زمان درد و خشکی زانو بیشتر میشود.
تجربیات واقعی و دغدغههای مادران باردار در مورد درد زانو
اگر تجربه زانو درد در بارداری را دارید، باید بدانید که همه مادران باردار این شرایط را دارند. خواندن دغدغههای مشترک مادرانی که همین مسیر را طی کردهاند، به شما کمک میکند تا راحتتر بتوانید درد را کنترل کنید:
میترا در هفته 34 بارداری
«پاهام خیلی درد میکنه موقع راه رفتن اذیت میشم. کسی میدونه چجوری میشه خوب شد؟ حتی وقتی میخوام پاشم برم دستشویی، با درد شدید پا باید بلند شم و واقعا کلافه شدم.»
مامان روجا در هفته 37 بارداری
«منم همینطورم. چند روز پیش رفتم کایروپراکتیک یکم بهتر شدم؛ چون مسکن اینا نمیتونم بخورم دکتر گفت بیخطرترین درمان در حین بارداری همینه. کل وجودم از درد استخون و عضله تیر میکشه.»
بهارنارنج 68 در هفتههای آخر بارداری
«همه تو هفتههای آخر همینن، فکر نمیکنم راهی هم داشته باشه. شوهرم هم که میگم ماساژ بده میگه حالشو ندارم؛ آشپزی و کار خونه هم با خودمه.»
نازی در هفته 37 بارداری
«منم ۳۷ هفتهام و تقریبا یه ماهی هست که پا دردم؛ زودتر تموم بشه تا راحت بشیم.»

زانو درد در بارداری و جنسیت جنین؛ آیا ارتباطی وجود دارد؟
بسیاری از افراد معتقدند که نوع دردهای جسمانی مادر، از جمله زانو درد در بارداری و جنسیت جنین رابطه مستقیمی با هم دارند؛ . برای مثال برخی از مردم بر این باورند که زانو درد یا سنگینی پای راست در بارداری نشان دهنده پسر بودن و زانو درد راست در بارداری نشانه دختر بودن است. اما از نظر علم پزشکی و تخصصی، این موارد هیچ پایه و اساس علمی ندارند. تمامی دردهای مفصلی و استخوانی در دوران بارداری در اثر تغییرات هورمونی و افزایش وزن رخ میدهند که تمامی بانوان باردار با جنین پسر و دختر آنها را تجربه خواهند کرد.
درد زانو در بارداری در کدام قسمتها احساس میشود؟
درد زانو در حاملگی فقط در بالای زانو احساس نمیشود. با توجه به تجربیات هر یک از مادران باردار، ممکن است علائم درد در نواحی مختلفی از مفصل شکل بگیرند که در ادامه دقیقتر آنها را بررسی میکنیم:
درد بالای زانو در بارداری
درد بالای زانو در بارداری ناشی از فشار وارد شده به تاندون چهارسر ران و خستگی یا ضعف عضلات بالای پا است که در اثر تحمل وزن اضافه ایجاد میشود. این نوع زانو درد از علائم بارداری در ماههای اول محسوب میشود.
درد زیر زانو در بارداری
درد زیر زانو در بارداری معمولا نشانه ایستادن یا پیاده روی طولانی مدت است. در این شرایط تاندون کشکک درگیر شده و فشار زیادی به زانو وارد میشود. احتمال اینکه این درد را در تمامی ماههای بارداری تجربه کنید، وجود دارد.
درد پشت زانو در بارداری
درد پشت زانو در بارداری معمولا در اثر تجمع مایع درون مفصلی است. این موضوع باعث ایجاد فشار زیاد ناشی از احتباس مایعات بر عروق و اعصاب پشت پا میشود. اگر همراه با درد، ورم زانو در بارداری را تجربه میکنید؛ احتمالا علت درد همین تورم است.
درد زانو و ساق پا در بارداری
درد زانو و ساق پا در بارداری به علت گرفتگی عضلات شبانه، کمبود مواد معدنی مانند پتاسیم و کلسیم و خستگی عروق ناشی از افزایش حجم خون رخ میدهند.
درد ران و زانو در بارداری
گاهی اوقات تجربه زانو درد بارداری همراه با درد ران نیز هست. به خصوص اگر عضلات شما ضعیف باشند، احتمال اینکه درد از ناحیه مفصل لگن به نواحی دیگر از جمله ساق پا و ران منتشر شود وجود دارد. به خصوص مادران بارداری که سابقه درد سیاتیک دارند، ممکن است درد ران و زانو را همزمان تجربه کنند.

آیا درد زانو بعد از زایمان برطرف میشود؟
درد زانو بعد از زایمان و همزمان با کاهش وزن کاهش پیدا میکند. پس از تولد نوزاد، سطح هورمونهایی مانند ریلکسین به مرور به حالت عادی بازمیگردد و رباطها و بافتهای همبند دوباره استحکام قبلی خود را بدست میآورند. با کاهش وزن، وزن بدن متعادل شده و فشار وارده به مفصل زانو و عضلات ران و ساق پا کاهش پیدا میکند.
با این حال، برای اینکه درد زانو بعد از زایمان به طور کامل برطرف شود باید استراحت کافی، تغذیه مناسب و مصرف کلسیم را جدی بگیرید. البته در موارد نادری احتمال اینکه زانو درد بارداری باعث آسیب به مفصل شود وجود دارد که در این صورت با مراجعه به دکتر تعویض مفصل زانو میتوانید از وضعیت خود مطلع شوید.
برای درد زانو در بارداری چه کنیم؟ روشهای درمان و تسکین
فرقی نمیکند درد زانو در ماه هشتم بارداری اتفاق افتاده یا اینکه در همان ماههای اول این درد را تجربه میکنید. در هر صورت برای مدیریت و کاهش دردهای آزاردهنده دوران بارداری، یک سری راه حلهای علمی و تخصصی وجود دارند که مادران باردار میتوانند از آنها کمک بگیرند:
۱. استراحت و کاهش فشار روی زانو
شدت درد مفصل زانو در بارداری به علت ایستادن طولانی مدت و فعالیت سنگین بیشتر میشود. اگر در طول روز احساس خستگی یا درد در ناحیه پاها داشتید، کمی بنشینید و به خودتان استراحت دهید. تقسیم کردن کارهای خانه و روزمره به بازههای زمانی کوتاه تر بهترین راه است.
2. استفاده از کیسه آب گرم یا یخ
کمی یخ را داخل یک پلاستیک فریزر و داخل حوله قرار دهید و روی ناحیه زانو به مدت 15 دقیقه بگذارید. سرما باعث تنظیم جریان خون موضعی و تسکین درد میشود. اگر هم گرفتگی اطراف زانو دارید، استفاده از حوله گرم یا کیسه آب گرم بیشتر توصیه میشود.
۳. انجام تمرینات ورزشی مناسب دوران بارداری
ورزشهای سبک، اصولی و کنترل شده مانند یوگای بارداری، شنا و پیاده روی منظم و آرام به شما کمک میکند تا عضلات اطراف زانو را تقویت کنید. زمانی که این عضلات تقویت شوند، فشار کمتری به زانو وارد شده و کنترل درد زانو در بارداری سادهتر میشود.
۴. استفاده از کفش مناسب و استاندارد
اگرچه پوشیدن کفشهای طبی راه قطعی درمان زانو درد در بارداری نیست، اما تاثیر زیادی روی اصلاح وضعیت راه رفتن و توزیع دارد. در دوران بارداری به علت تغییر مرکز ثقل، استفاده از کفشهای غیر استاندارد فشار زیادی به زانوها و ستون فقرات وارد میکند؛ ولی با پوشیدن کفش مناسب میتوانید فشار وارده به زانو را کاهش دهید.
۵. کنترل وزن در دوران بارداری
افزایش وزن بیشتر از استانداردهای بارداری اصلیترین علت درد مفصلی است. با رعایت رژیم غذایی سالم و مقوی، مصرف فیبر و پروتئین و کاهش مصرف تنقلات میتوانید وزن خود را در محدوده سالم نگه دارید تا فشار کمتری به مفاصل وارد شود.
۶. فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی تخصصی
بهترین راه درمان زانو درد در بارداری مراجعه به فیزیوتراپیست متخصص در حوزه سلامت زنان و بارداری است. فیزیوتراپیستها با ارزیابی دقیق نحوه راه رفتن و وضعیت اسکلتی بدن شما، برنامهای ایمن برای کشش ملایم و ماساژهای درمانی در نظر میگیرند که باعث کنترل درد زانو در حاملگی خواهند شد.

راههای طلایی درمان خانگی زانو درد در بارداری
درمان خانگی زانو درد در بارداری با رعایت یک سری نکات مراقبتی، ماساژ ملایم زانو و بالا نگه داشتن پاها امکان پذیر است. از آنجایی که در این دوران بهتر است از داروهای مسکن استفاده نکنید، راههای زیر میتوانند نقش مهمی در کاهش درد ایفا کنند:
- ماساژ ملایم زانو: باسن، ران و اطراف زانوی خودتان را با روغنهای بی خطر ماساژ دهید تا گرفتگیهای عضلانی برطرف شوند. حتما برای انتخاب روغن یا پماد ماساژ زانو در بارداری با پزشک مشورت کنید.
- بالا نگه داشتن پاها: هنگام استراحت، پاهای خود را بالاتر از سطح قلب قرار دهید تا ورم پا و زانو کاهش یابد. میتوانید یک بالش زیر پای خودتان قرار دهید تا فشار وارده به زانوها کاهش پیدا کند.
- اصلاح وضعیت نشستن و خوابیدن: سعی کنید که شبها به پهلو بخوابید و یک بالش نرم بین زانوها قرار دهید. نشستن به صورت چهارزانو یا دوزانو فشار بیشتری به زانوهای شما وارد میکند.
- تغذیه مناسب: مصرف مواد غذایی سرشار از کلسیم مانند لبنیات کم چرب، امگا ۳ ایمن و ویتامین C به ترمیم غضروفها کمک میکند. با این حال هر یک از این مکملها باید با مشورت پزشک و با رعایت نکات ایمنی مصرف شوند.
چگونه از زانو درد در دوران بارداری پیشگیری کنیم؟
بهترین راه برای پیشگیری از زانو درد در دوران بارداری این است که مراقب وزن و فشار روی مفصل خودتان باشید. اقدامات زیر میتوانند برای کنترل علائم مفید باشند:
- از نشستن چهارزانو یا دو زانو طولانی مدت خودداری کنید.
- هنگام بلند شدن از زمین، از دستها و بازوها برای کمک به بلند شدن استفاده کنید تا فشار کمتری به زانوهای شما وارد شود.
- در طول روز آب زیاد بنوشید تا از کم آبی بافت مفاصل جلوگیری شود.
- مکملهای دوران بارداری (کلسیم، ویتامین D و آهن) را به طور منظم طبق دستور پزشک مصرف کنید.
چه زمانی درد زانو در بارداری خطرناک است و باید به پزشک مراجعه کرد؟
در اکثر مواقع زانو درد بارداری طبیعی است و به علت افزایش وزن و فشار زیاد روی مفصل رخ میدهد؛ اما همیشه باید بین درد قابل تحمل و شدید تمایز قائل شوید. اگر زانو درد شدید در بارداری به قدری است که نمیتوانید آن را تحمل کنید و با علائم زیر همراه است، به پزشک مراجعه کنید:
- تورم شدید، قرمزی و داغ شدن مفصل زانو
- تب یا لرز همراه با درد مفصل
- ناتوانی برای تحمل وزن روی پا
- لنگیدن زیاد هنگام راه رفتن
- قفل کردن ناگهانی مفصل زانو
- درد شدیدی که با استراحت بهبود پیدا نمیکند.
سوالات متداول
آیا زانو درد از علائم اولیه بارداری است؟
خیر، زانو درد به تنهایی علامت اختصاصی و اولیه بارداری محسوب نمیشود، اما تغییرات هورمونی زودهنگام میتواند باعث احساس نرمی و درد خفیف در مفاصل برخی بانوان شود.
آیا درد زانو در بارداری به جنسیت جنین ارتباط دارد؟
از نظر علمی هیچگونه ارتباطی میان درد زانو و جنسیت جنین وجود ندارد. این باورها صرفا روایتهای عامیانه و تجربیات شخصی افراد است.
آیا درد زانو در بارداری روی سلامت جنین تاثیر میگذارد؟
خیر. درد مفاصل و زانو در بارداری یک عارضه فیزیکی و مکانیکی برای مادر است و قرار نیست تاثیری روی جنین شما داشته باشد. پس نگران این موضوع نباشید.
برای زانو درد در بارداری چه پمادی استفاده کنیم؟
بیشتر پمادهای مسکن و ضدالتهاب موضعی حاوی مواد شیمیایی قوی یا اسید سالیسیلیک هستند که جذب پوستی دارند و مصرف آنها در بارداری نیازمند تایید پزشک است. استفاده از کمپرس سرد یا کیسه آب گرم به عنوان راه حل جایگزین توصیه میشود.
آیا استفاده از زانوبند در دوران بارداری مفید است؟
بله. استفاده از زانوبندهای طبی نرم و کشسان میتواند به پایداری مفصل کمک کرده و فشار ناشی از راه رفتن را تا حدودی خنثی کند. با این حال برای انتخاب زانوبند در دوران بارداری حتما با پزشک مشورت کنید.
آیا پیاده روی برای زانو درد در بارداری مفید است؟
پیادهروی کوتاه برای درمان زانو درد در بارداری و کنترل علائم آن مفید است؛ اما نباید روی سطوح ناهموار و برای مدت طولانی راه بروید. برای پیاده روی حتما از کفش مناسب استفاده کنید.


